Miễn dịch cộng đồng có thực sự khả thi đối với sự bùng phát của dịch bệnh? Trong một cuộc họp báo tuần trước, Chính phủ Anh đã nêu lên vai trò của sự miễn dịch cộng đồng trong cuộc chiến chống lại đại dịch virus Corona hiện tại. Người ta ước tính rằng khoảng 60% dân số sẽ cần phải bị nhiễm bệnh để đạt được khả năng miễn dịch cộng đồng. Như thế sẽ dẫn đến nhiều trường hợp tử vong và điều này dễ vấp phải sự hoang mang lo sợ về mặt tinh thần của tất cả mọi người.

Ông Matt Hancock MP, Bộ trưởng Bộ Y tế và Chăm sóc Xã hội Anh nhấn mạnh rằng đây không phải là một phần trong kế hoạch của Chính phủ nhằm giải quyết dịch bệnh Corona. Nhưng liệu công chúng có thực sự hiểu được khả năng miễn dịch cộng đồng là gì? Nó có thực sự là một lựa chọn khả thi trong việc giải quyết đại dịch Corona hiện nay không?

1. Miễn dịch cộng đồng là như thế nào?

Matt Hancock – Bộ trưởng Y tế và Chăm sóc xã hội Anh

Theo Trung tâm Dự phòng và Kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ (U.S. CDC) định nghĩa miễn dịch cộng đồng (tên tiếng Anh là Community immunity) là tình trạng trong đó có một tỷ lệ nhất định người dân có miễn dịch với một số bệnh truyền nhiễm (thông qua tiêm chủng và/ hoặc đã mắc bệnh này trước đó) nhằm phòng tránh các bệnh lây từ người sang người.

Ngay cả những đối tượng không hoặc chưa được tiêm phòng như trẻ sơ sinh và những người mắc bệnh mãn tính thì cũng sẽ được bảo vệ do các bệnh này có khả năng lây lan trong cộng đồng.

Miễn dịch cộng đồng mô tả một tình huống trong đó một tỷ lệ đủ dân số có khả năng miễn dịch với một bệnh nhiễm trùng nhất định, để nó làm chậm hoặc ngăn ngừa sự lây lan của bệnh, bảo vệ các cá nhân có nguy cơ mắc bệnh.

Miễn dịch có thể được tạo ra thông qua nhiễm trùng tự nhiên, cho phép cơ thể gắn kết phản ứng miễn dịch với mầm bệnh xâm nhập. Tuy nhiên, trong trường hợp này, điều đó có nghĩa là cá nhân phải trải qua bệnh tật để có được sự bảo vệ miễn dịch này trong tương lai. 

Ngoài ra, có thể sử dụng vắc-xin để đưa vào cơ thể một dạng mầm bệnh sẽ không gây bệnh cho từng cá nhân nhưng vẫn cho phép chúng tạo ra phản ứng bảo vệ trong một khuôn viên có sự kiểm soát.

Miễn dịch hiệu quả trong cộng đồng thông thường đạt được thông qua tiêm chủng. Do đó, không chỉ bảo vệ các cá nhân được tiêm phòng khỏi bị bệnh mà còn tạo ra tình trạng lây lan bệnh tối thiểu, theo đó bất cứ ai không thể tiêm vắc-xin hoặc không phát triển miễn dịch hiệu quả sau khi tiêm vắc-xin được bảo vệ. 

Giáo sư Rowland Kao, Ngài Timothy O’Shea Giáo sư Dịch tễ học và Dịch tễ học Thú y, Đại học Edinburgh, cho biết miễn dịch của Her Herd là một thuật ngữ có thể gây nhầm lẫn bởi vì nó thực sự không liên quan trực tiếp đến hệ thống miễn dịch. Khi tất cả mọi người trong một nhóm dễ mắc bệnh và có thể truyền bệnh. Điều này có nghĩa là một khi bất kỳ ai trong nhóm bị nhiễm bệnh thì mọi người khác đều có nguy cơ mắc bệnh. 

Tuy nhiên, nếu một số người trong nhóm được bảo vệ, ví dụ như bằng cách tiêm chủng, thì điều này có nghĩa là ít nhất một thời gian không lây nhiễm. Nếu có đủ các cá thể được bảo vệ để trung bình, điều này có nghĩa là bệnh sẽ lây nhiễm có thể một số ít, nhưng sẽ không lây lan rộng trong dân số. 

Điểm quan trọng là không phải ai cũng cần được bảo vệ để toàn bộ nhóm có ít cơ hội bị nhiễm bệnh. Do đó, khái niệm này được gọi là miễn dịch cộng đồng vì nó có nghĩa là, ở cấp độ nhóm hoặc đàn, sẽ có tương đối ít bệnh nhiễm trùng trong nhóm, ngay cả khi có ít nhất một bệnh nhiễm trùng lây lan, nhưng sẽ không lan rộng trong dân chúng. 

2. Miễn dịch cộng đồng từ tiêm chủng hay nhiễm trùng tự nhiên?

Tiêm phòng không phải là cách duy nhất để tạo ra khả năng miễn dịch trong dân số. Những người bị nhiễm bệnh tự nhiên và hồi phục có khả năng phát triển khả năng miễn dịch lâu dài có thể có tác dụng tương tự như tiêm chủng cho dân số.

Tuy nhiên, có một số điểm cần được xem xét ở đây chính là liều lượng khi tiêm vắc-xin. Một lượng kháng nguyên được kiểm soát được sử dụng, nhưng trong nhiễm trùng tự nhiên, liều lượng có thể không được biết. 

Điều này có thể có nghĩa là ai đó nhận được mức độ phơi nhiễm cao và do đó có thể dễ bị bệnh nặng hơn hoặc biến chứng. Ngoài ra, nếu liều rất thấp, điều này có thể làm giảm hiệu quả của phản ứng miễn dịch trong tương lai là chúng sẽ tiếp xúc với cùng mầm bệnh một lần nữa.

Thời gian miễn dịch thông thường trong các giai đoạn phát triển của vắc-xin, nồng độ kháng thể sẽ được theo dõi theo thời gian và thời gian miễn dịch kéo dài được thử nghiệm. 

Loại thông tin này cho phép các công ty vắc-xin xác định liều lượng nào là phù hợp và tần suất một cá nhân có thể yêu cầu tiêm chủng tăng cường để duy trì bảo vệ. Mặt khác, với nhiễm trùng tự nhiên, việc xác định thời gian miễn dịch có thể khó khăn và thay đổi tùy thuộc vào các biến số khác như liều dùng.

3. Vai trò của vắc-xin trong miễn dịch cộng đồng?

Vắc-xin được thiết kế để bảo vệ những người được tiêm tránh mắc phải các bệnh truyền nhiễm do nhiều tác nhân gây bệnh khác nhau gây ra, chẳng hạn như vi-rút và vi khuẩn. Tiêm vắc-xin ở diện rộng đã giúp con người thanh trừ hoàn toàn một loại virus gây ra bệnh đậu mùa, tuy nhiên nếu không tiếp tục tiêm vắc-xin này thì có khả năng trong tương lai, bệnh đậu mùa sẽ xuất hiện trở lại.

Một trong những lý do quan trọng giúp chương trình tiêm vắc-xin thành công đó là do miễn dịch cộng đồng hay còn gọi là miễn dịch bầy đàn. Càng nhiều người trong cộng đồng được tiêm vắc-xin thì càng ít người dễ nhiễm bệnh (những người chưa được tiêm chủng do trẻ còn quá nhỏ hoặc bị suy giảm miễn dịch).

Khi tỷ lệ người trong cộng đồng đã tiêm vắc-xin đủ cao thì chuỗi nhiễm trùng sẽ bị phá vỡ và khả lây lan các bệnh truyền nhiễm trong cộng đồng sẽ bị chặn đứng. Ngược lại, khi tỷ lệ tiêm chủng giảm, dẫn tới có nhiều người dễ mắc bệnh hơn và ảnh hưởng của miễn dịch cộng đồng có thể bị phá vỡ hoặc suy giảm, dẫn đến gia tăng khả lây lan của bệnh và tạo ra các đợt bùng phát dịch. Sởi là một ví dụ điển hình về những gì có thể xảy ra khi miễn dịch cộng đồng bị phá vỡ.

Virus sởi là mầm bệnh truyền nhiễm lơ lửng không khí nên rất dễ lây lan, gây ra các đốm đỏ và biến chứng của sở bao gồm tiêu chảy, giảm thính lực, co giật, phù não và viêm phổi ở khoảng 30% mắc sởi. Trước loại vắc-xin đầu tiên có hiệu quả cao được sử dụng vào những năm 1960 thì trẻ em hầu như ai cũng sẽ bị mắc bệnh sởi.

Năm 1971, một loại vắc-xin phối hợp được sử dụng nhằm chống lại ba bệnh gồm bệnh sởi, quai bị và rubella, được gọi là vắc-xin MMR. Sau khi tiêm, vắc-xin này đã giúp làm giảm tỷ lệ mắc ở cả ba bệnh. Khi tiêm đủ hai liều vắc-xin MMR phối hợp thì ước tính có hiệu quả từ 97% đến 99% trong việc ngăn ngừa nhiễm vi-rút sởi.

Tiêm vắc-xin cho trẻ sơ sinh và trẻ em chống lại bệnh sởi đã dẫn đến giảm 75% tỷ lệ mắc bệnh trên toàn thế giới từ năm 2000 đến 2013. Tuy nhiên, do việc tiêm vắc-xin vẫn chưa được thực hiện đầy đủ nên vi-rút sởi vẫn gây ra khoảng 145.700 ca tử vong/năm trên toàn thế giới.

Còn đối với bệnh bại liệt, thì chỉ cần khoảng 80% đến 85% người trong cộng đồng cần được tiêm phòng để duy trì khả năng miễn dịch cộng đồng. Tỷ lệ tiêm chủng sởi ở Mỹ là 92% và tỷ lệ này giảm do nhiều yếu tố khác nhau như phong trào chống vắc-xin ngày càng tăng nên dẫn tới không còn đủ cao để đạt được miễn dịch cộng đồng.

Làm thế nào để miễn dịch cộng đồng ảnh hưởng đến sự lây lan của virus? Sự lây lan của virus có thể bị chậm lại và thậm chí dừng lại do sự hiện diện của khả năng miễn dịch trong dân số. Miễn dịch cộng đồng này có thể có được hoặc gây ra một cách nhân tạo bằng cách sử dụng vắc-xin. 

Các nhà khoa học có thể xác định tỷ lệ tiêm chủng phải đạt được bao nhiêu thì mới thiết lập được miễn dịch cộng đồng dựa trên mầm bệnh có thể di chuyển nhanh như thế nào và tác động của mầm bệnh đến người dân ra sao.

Bài viết được tham khảo TẠI ĐÂY!

Đăng ký nhận thông tin mới nhất qua Email

       

KATHY

Một thế giới cảm xúc khác trong từng bài viết nhằm truyền tải những thông tin hữu ích đến từng bạn đọc