Trầm cảm có thể điều trị được và hầu hết bệnh nhân đều thấy các triệu chứng được cải thiện khi điều trị trầm cảm bằng thuốc, tâm lý trị liệu, hoặc kết hợp cả hai. Tuy nhiên, việc điều trị nên được cá nhân hóa, những phương pháp áp dụng hiệu quả với người này chưa chắc phù hợp với người kia. Wiki FCarePlus xin tổng quát một số phương pháp điều trị trầm cảm trong bài viết này.

Bài liên quan: 3 nguyên nhân trầm cảm và các yếu tố nguy cơ

Illustration by Cindy Chung – Translated by Wiki FCarePlus

7 loại tâm lý trị liệu có hiệu quả đối với điều trị trầm cảm

Từ “trị liệu” được sử dụng để mô tả nhiều loại phương pháp điều trị khác nhau. Các nhà trị liệu tâm lý thường sử dụng một loại trị liệu cụ thể để điều trị trầm cảm. Một số nhà trị liệu tâm lý kết hợp các phương pháp trị liệu khác nhau dựa trên tình trạng của bệnh nhân.

Có nhiều loại trị liệu trầm cảm khác nhau. Một nghiên cứu vào năm 2013 đã xem xét liệu pháp nào có hiệu quả nhất đối với trầm cảm. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng các liệu pháp sau đây có hiệu quả trong việc giảm trầm cảm.

  1. Liệu pháp liên kết giữa các cá nhân (Interpersonal therapy). Những bài học này đã được lên giáo án kĩ càng và áp dụng trong thời gian tương đối ngắn. Các buổi học dựa trên ý tưởng rằng các mối quan hệ xung quanh bạn luôn là nguyên nhân hàng đầu dẫn tới trầm cảm. Mục tiêu của liệu pháp này là giúp bệnh nhân cải thiện các kỹ năng xã hội như kỹ năng giao tiếp và kỹ năng giải quyết xung đột.
  2. Liệu pháp nhận thức hành vi (Cognitive behavioral therapy) tập trung vào việc giúp bệnh nhân phát hiện ra và xóa bỏ những nhận thức lỗi khiến bản thân bị trầm cảm như cảm giác tội lỗi, vô dụng, v.v.
  3. Liệu pháp kỹ năng xã hội (Social skills therapy) hướng dẫn bệnh nhân cách thiết lập các mối quan hệ lành mạnh. Mục tiêu là để bệnh nhân cải thiện giao tiếp và học cách xây dựng một mạng xã hội lành mạnh với mọi người dựa trên sự trung thực và tôn trọng.
  4. Liệu pháp tâm lý (Psychodynamic therapy) thường xuất hiện trong phim ảnh và âm nhạc. Liệu pháp tâm lý giúp bệnh nhân khám phá những vết thương cảm xúc vô thức không lành từ quá khứ. Mục tiêu là để giúp người bệnh tìm hiểu trầm cảm của họ liên quan đến những xung đột chưa được giải quyết trong quá khứ như thế nào. Nhà trị liệu tâm lý giúp bệnh nhân giải quyết những vấn đề đó để họ có thể tiếp tục sống hướng về phía trước.
  5. Tư vấn hỗ trợ là liệu pháp không có giáo án mà chỉ tập trung vào việc lắng nghe bệnh nhân. Bệnh nhân có thể tâm sự bất kỳ vấn đề nào của mình với nhà trị liệu tâm lý để nhận được sự đồng cảm và hỗ trợ.
  6. Kích hoạt hành vi: Nhà trị liệu tâm lý tìm cách tăng tương tác giữa bệnh nhân và môi trường bằng cách hướng họ tích cực tham gia vào các hoạt động vui vẻ, thoải mái giúp giảm các triệu chứng trầm cảm.
  7. Liệu pháp giải quyết vấn đề nhằm xác định vấn đề của bệnh nhân và đưa ra nhiều giải pháp. Nhà trị liệu tâm lý sẽ giúp bệnh nhân đánh giá các lựa chọn và quyết định chọn giải pháp.

Liệu pháp gia đình hoặc vợ chồng

Liệu pháp gia đình hoặc vợ chồng có thể được áp dụng khi trầm cảm ảnh hưởng đến những người khác trong nhà. Việc trị liệu hướng dẫn các thành viên khác trong gia đình quan tâm tới các mối quan hệ của các cá nhân.

Qua liệu pháp này, nhà trị liệu có thể phát hiện ra ảnh hưởng của các thành viên trong gia đình đối với sự trầm cảm của bệnh nhân. Truyền tải những kiến thức cơ bản về bệnh trầm cảm là một phần trong liệu pháp gia đình/vợ chồng.

Nhập viện

Nhập viện là một điều cần thiết khi bệnh nhân đã trở thành mối nguy hiểm cho chính mình hoặc những người xung quanh. Ví dụ, một bệnh nhân đang có ý định nghiêm túc về việc tự tử phải nên nhập viện điều trị nội trú.

Ngoài ra, trị liệu cá nhân, trị liệu gia đình, và trị liệu theo nhóm cũng có thể yêu cầu nhập viện. Khi được xuất viện, chương trình điều trị tâm lý vẫn có thể tiếp tục diễn ra tại nhà để hỗ trợ phục hồi bệnh nhân thoát khỏi trầm cảm.

Sử dụng thuốc

Các nghiên cứu cho biết việc điều trị bằng thuốc hiệu quả nhất khi được kết hợp chung với các phương pháp trị liệu khác.

Dưới đây là một số nhóm thuốc thường được bác sĩ kể đơn để điều trị trầm cảm:

  • Tricyclic antidepressants (TCAs) – là một trong những thuốc chống trầm cảm được phát minh đầu tiên. Chúng có nhiều tác dụng phụ hơn thuốc chống trầm cảm thế hệ mới nhưng lại có hiệu quả cho một số bệnh nhân.
  • Monoamine oxidase inhibitors (MAOIs) – cũng là một loại thuốc chống trầm cảm thế hệ trước. Nếu đang dùng MAOIs, bạn cần tuân theo một số hạn chế về ăn uống để tránh bị cao huyết áp. Bạn cũng sẽ phải cẩn thận về tương tác với một số loại thuốc khác. Tương tự tricyclic, MAOIs thường không phải là sự lựa chọn đầu tiên khi điều trị trầm cảm nhưng có thể dùng để điều trị các ca trầm cảm khó hơn.
  • Selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) – là loại thuốc được kê toa phổ biến nhất cho bệnh trầm cảm hiện nay. So với các loại thuốc chống trầm cảm khác, SSRI có ít tác dụng phụ hơn. Không nên kết hợp SSRI với MAOIs do khả năng tích tụ serotonin cao gây nguy hiểm, có thể dẫn tới hội chứng serotonin.
  • Serotonin and norepinephrine reuptake inhibitors (SNRI) – là một loại thuốc chống trầm cảm mới hơn hoạt động tương tự như SSRI. SNRI cũng ngăn chặn sự tái hấp thu của norepinephrine cùng với serotonin.
  • Norepinephrine and dopamine reuptake inhibitors (NDRI): Wellbutrin (bupropion) thuộc nhóm thuốc NDRI. Wellbutrin ít có tác dụng phụ về tình dục thường gặp ở các thuốc chống trầm cảm khác.
  • Esketamine – Được bán dưới tên Spravato. Esketamine đã được FDA (Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ) phê duyệt vào tháng 3 năm 2019. Thuốc này là một loại thuốc xịt mũi có tác dụng nhanh chóng trong cơ thể chỉ trong vòng vài giờ. Tuy nhiên, Esketamine một biến thể của thuốc gây ảo giác ketamine và có thể gây ra ảo giác cực mạnh nên việc sử dụng esketamine điều trị trầm cảm khá hạn chế.

Tự điều trị trầm cảm từ bản thân

Các phương pháp giúp tự điều trị trầm cảm có thể hữu ích cho những người không thể tiếp cận được việc điều trị chuyên nghiệp, hoặc dành cho những người có triệu chứng trầm cảm nhẹ. Chìa khóa tự điều trị trầm cảm nằm ở:

  • Các cộng đồng hỗ trợ cho phép bạn chia sẻ các vấn đề và triệu chứng bạn đang gặp phải với những người liên quan. Vai trò của các cộng đồng hỗ trợ này là trấn an bệnh nhân rằng họ không đơn độc và cung cấp cho bệnh nhân những lời khuyên phù hợp.
  • Các tài nguyên online: Có nhiều trang web, bản tin và chương trình trực tuyến hỗ trợ những người bị trầm cảm.
  • Sách tự lực (self-help): Loại sách này cung cấp nhiều kỹ năng tương tự của quá trình trị liệu nhưng đòi hỏi người đọc tự áp dụng kiến thức trong sách vào cuộc sống của chính họ.

Lời nhắn từ Wiki FCarePlus

Bất kể nguyên nhân trầm cảm của bạn là gì thì hãy hy vọng là sẽ luôn có phương pháp điều trị hiệu quả cho bạn. Hãy trao đổi với bác sĩ tâm lý các triệu chứng trầm cảm của bạn để được đưa ra một kế hoạch điều trị phù hợp.

Đăng ký nhận thông tin mới nhất qua Email

       

Ngân Trần

The only way to pursue happiness is becoming a better version of ourselves.