HIV/AIDS ở Việt Nam bao gồm nhiều hình thái dịch khác nhau và hiện vẫn tập trung chủ yếu trong ba nhóm có hành vi nguy cơ cao đối với lây truyền HIV là các đối tượng tiêm chích ma túy, quan hệ tình dục đồng giới nam và gái mại dâm. Con đường lây truyền HIV/AIDS phổ biến nhất ở Việt Nam là dùng chung bơm kim tiêm khi tiêm chích ma túy.

Lây truyền HIV/AIDS qua quan hệ tình dục diễn ra chủ yếu trong nhóm người tiêm chích ma túy và bạn tình thường xuyên của họ, trong nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới, giữa phụ nữ bán dâm và khách mua dâm là nam giới, và giữa những nam giới mua dâm và bạn tình thường xuyên của họ. Hầu hết các phụ nữ nhiễm HIV cho biết họ bị lây nhiễm từ bạn tình của mình và những người đó có tiêm chích ma túy hoặc thường xuyên quan hệ với gái mại dâm. Số hiện nhiễm HIV/AIDS trong quần thể dân nói chung ở mức 0,02%.

Hiện tại không có vắc-xin nào để phòng ngừa lây nhiễm HIV, và cũng không có một liệu pháp nào có thể loại bỏ hoàn toàn virus HIV ra khỏi cơ thể. Tuy nhiên, những người sống chung với HIV/AIDS hiện nay có thể kéo dài và cải thiện chất lượng cuộc sống bằng liệu pháp điều trị kháng virus, hay còn gọi là ART (viết tắt của Anti- Retroviral Therapy).

ART là liệu pháp điều trị sử dụng các thuốc kháng virus, hay còn gọi là thuốc ARV (Anti-retrovirus). Các thuốc ARV này có tác dụng làm chậm sự nhân lên của HIV trong cơ thể, do đó làm tăng khả năng miễn dịch và giảm khả năng mắc các nhiễm trùng cơ hội.

Hiện đang có các nghiên cứu tìm vắc-xin ngừa HIV và phát triển thuốc mới kháng retrovirus. Cũng đang có một số thử nghiệm ở người. Liệu pháp gene được đề nghị là biện pháp khả thi để ngăn ngừa hoặc điều trị nhiễm HIV.

VRX496, một thành phần di truyền có vai trò ức chế HIV (đặc biệt ở kiểu trị liệu đối mã (antisense therapy) có ở lentivirus đã bị biến đổi, đang được thử nghiệm lâm sàng pha I năm 2003—lần đầu tiên dùng vector lentivirus trên người.

Nghiên cứu nhằm cải thiện các điều trị đang có bao gồm giảm tác dụng phụ của thuốc, đơn giản hoá phác đồ để tăng mức tuân thủ và xác định trình tự điều trị tốt nhất để tránh đề kháng thuốc đã được dùng để điều trị triệu chứng.

Trong thập kỉ đầu tiên khi chưa có biện pháp điều trị hữu hiệu, nhiều bệnh nhân AIDS dùng nhiều loại điều trị thay thế như mát-xa, thảo dược và châm cứu. Không biện pháp nào trong số đó cho thấy hiệu quả thực sự hoặc lâu dài trên virus ở các thử nghiệm có kiểm soát, nhưng chúng có lẽ nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân.

Hiện chúng được dùng phối hợp với điều trị quy ước để cải thiện triệu chứng, như đau, ăn mất ngon… Chúng vẫn được sử dụng đơn thuần bởi những người tin rằng AIDS không phải do HIV gây ra.

Mỹ thử nghiệm vắc-xin HIV ở Nam Phi không thành công

Ngày 03/02/2020, Viện Y tế quốc gia Mỹ thông báo Viện Dị ứng và bệnh nhiễm quốc gia Mỹ (NIAID) đã chấm dứt chương trình thử nghiệm vắc-xin phòng ngừa virus HIV mang tên HVTN 702 tại Nam Phi. Nguyên nhân do vắc-xin thử nghiệm không mang lại hiệu quả trong việc ngăn ngừa lây nhiễm. Người được tiêm vắc-xin vẫn có thể bị nhiễm.

Trước đó, ngày 27/11/2016, vào lúc thông báo triển khai chương trình thử nghiệm HVTN 702 ở Nam Phi, tiến sĩ Anthony Fauci, giám đốc NIAID, đánh giá đây là một chương trình thử nghiệm lịch sử. Ông phấn khởi nhận định “một loại vắc-xin mới an toàn và hiệu quả có thể là cây đinh cuối cùng đóng vào cỗ quan tài HIV”.

Vì thế ngày 03/02/2020 vừa qua được xem là một ngày đau buồn đối với ông Anthony Fauci và đối với cuộc chiến chống căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS sau khi cuộc thử nghiệm vắc-xin ở Nam Phi buộc phải chấm dứt vì không đạt hiệu quả. Ông bộc bạch với báo giới rằng: “Cần phải có một loại vắc-xin chống lại HIV để chiến thắng dịch bệnh trên toàn cầu và chúng tôi đã hi vọng ứng viên vắc-xin này hoạt động tốt. Thật không may lại không phải như vậy”.

Nkosiyazi Mncube 23 tuổi nhận liều vắc-xin thử nghiệm ngừa HIV đầu tiên tại tỉnh KwaZulu-Natal (Nam Phi) năm 2016.

Đến cuối tháng 1-2020, Mỹ đã tiến hành ba chương trình thử nghiệm lâm sàng vắc-xin ngừa virus HIV trên người. Chương trình HVTN 702 nêu trên (còn gọi là chương trình Uhambo) do NIAID tài trợ thử nghiệm ở giai đoạn 2b. Thử nghiệm bắt đầu từ tháng 10-2016 ở Nam Phi, nơi có hơn 1.000 người nhiễm HIV mỗi ngày. Mục tiêu thử nghiệm nhằm kiểm tra xem vắc-xin có an toàn hay không, vắc-xin có ngăn ngừa nhiễm HIV không và hệ miễn dịch con người có phản ứng với vắc-xin không.

Hai loại ứng viên vắc-xin thử nghiệm mang tên ALVAC-HIV (vCP2438) và Bivalent Subtype C gp120/MF59 do hai hãng dược phẩm Sanofi (Pháp) và GlaxoSmithKline (Anh) cung cấp. Các vắc-xin được điều chế từ bản sao tổng hợp (nhân tạo) các đoạn cắt HIV chứ không phải từ virus HIV sống, virus HIV chết, các đoạn cắt lấy từ virus HIV hay tế bào người nhiễm HIV. Do đó, vắc-xin thử nghiệm không thể gây nhiễm cho người tham gia thử nghiệm.

Tên dài ngoằng của hai loại ứng viên vắc-xin thử nghiệm là tên của hai loại thuốc tiêm bắp. Loại tiêm bắp đầu tiên được điều chế từ virus canarypox (virus đậu hoàng yến) kết hợp với các protein “lành” của virus. Đây là phần nhử mồi nhằm đánh động hệ miễn dịch rằng virus HIV đang hiện diện trong cơ thể.

Loại tiêm bắp thứ hai là các phần vỏ ngoài protein bao quanh virus HIV kết hợp với chất bổ trợ có nguồn gốc squalene (chất bổ trợ giúp tăng cường phản ứng miễn dịch đối với kháng nguyên vi sinh vật trong vắc-xin). Đây là chất kích thích cho phần nhử mồi nêu trên. Một khi hệ miễn dịch nhận được tín hiệu báo động, loại tiêm bắp thứ hai sẽ kích thích sản sinh tế bào lympho B (tế bào bạch cầu) chịu trách nhiệm sản sinh phản ứng miễn dịch.

Thử nghiệm lâm sàng được tiến hành đối với 5.400 nam và nữ trưởng thành âm tính với virus HIV từ 18-35 tuổi cư trú tại 14 địa điểm ở Nam Phi. Trong sáu tháng, những người tình nguyện tham gia thử nghiệm được chọn ngẫu nhiên để nhận sáu mũi tiêm vắc-xin hoặc giả dược. Đây là phương pháp thử nghiệm truyền thống khác với phương pháp “chủng ngừa vòng” áp dụng trong thử nghiệm vắc-xin ngừa virus Ebola. Sau đó, họ được theo dõi từ 24-36 tháng.

Chương trình thử nghiệm HVTN 702 nối tiếp sau chương trình thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 mang tên RV144 được quân đội Mỹ hợp tác với Bộ Y tế Thái Lan thực hiện ở Thái Lan từ tháng 10-2003 đến tháng 6-2009 với 16.402 người từ 18-30 tuổi tham gia. Kết quả khẳng định lần đầu tiên vắc-xin có thể ngăn ngừa nhiễm HIV nhưng hiệu quả còn thấp, chỉ đạt 31,2%.

Trong thử nghiệm HVTN 702, thành phần vắc-xin đã có thay đổi để gia tăng mức độ và thời gian miễn dịch. Cuối cùng kết quả đạt được không như mong đợi. Trong số người được tiêm vắc-xin đã có 129 ca nhiễm so với 123 ca nhiễm trong số người nhận mũi tiêm giả dược. Chính vì vậy chương trình thử nghiệm đã bị dừng lại.

Tìm vắc-xin HIV quá khó – Thế giới vẫn phải kiên nhẫn chờ đợi

Chương trình thử nghiệm vắc-xin ngừa virus HIV thứ hai của Mỹ mang tên HPX2008/HVTN 705 (còn gọi Imbokodo) là thử nghiệm lâm sàng ở giai đoạn 2b dành cho đối tượng phụ nữ. Thử nghiệm bắt đầu từ tháng 11-2017 và kết thúc tuyển người tham gia vào tháng 5-2019. Có 2.600 phụ nữ từ 18-35 tuổi ở năm quốc gia phía nam châu Phi gồm Nam Phi, Malawi, Mozambique, Zambia và Zimbabwe tham gia thử nghiệm. Dự kiến thử nghiệm sẽ kết thúc vào tháng 2-2022.

Vắc-xin thử nghiệm gồm hai loại thuốc tiêm chứa các thành phần khác nhau và sử dụng chiến lược kích thích bằng mồi nhử tương tự chương trình HTVN 702 kể trên.

Loại thuốc tiêm đầu tiên mang tên Ad26.Mos4.HIV gồm một adenovirus (virus gây cảm lạnh thông thường) được chỉnh sửa phối hợp đến các đoạn cắt HIV.

Loại thuốc tiêm thứ hai gồm nhiều mảnh vỏ bọc protein của virus HIV kết hợp với chất bổ trợ có nguồn gốc nhôm phosphate. Những người tham gia sẽ được tiêm vắc-xin hoặc giả dược như cuộc thử nghiệm HTVN 702. Công ty dược phẩm sinh học Janssen vắc-xins & Prevention BV (Hà Lan) tài trợ chương trình này.

Chương trình thứ ba mang tên HPX3002/HVTN 706 (còn gọi là Mosaico) thử nghiệm vắc-xin ngừa virus HIV ở giai đoạn 3 nhắm đến đối tượng nam giới và người chuyển giới. Khác với hai chương trình trên, chương trình thứ ba được thực hiện ở nhiều địa điểm tại Bắc Mỹ, Nam Mỹ và châu Âu chứ không phải tại châu Phi.

Chương trình thử nghiệm bắt đầu từ tháng 7-2019 tuyển dụng 3.800 nam giới và người chuyển giới từ 18-60 tuổi, âm tính với virus HIV, có quan hệ tình dục với nam giới hoặc người chuyển giới. Thử nghiệm sử dụng vắc-xin tương tự chương trình thử nghiệm thứ hai. Các đối tác tài chính của chương trình gồm Janssen vắc-xins & Prevention BV của Hà Lan và Viện Dị ứng và bệnh nhiễm quốc gia Mỹ.

Có nhiều nguyên nhân giải thích vì sao phát triển vắc-xin ngừa HIV lại phức tạp như vậy. Tiến sĩ Seth Berkley – giám đốc điều hành tổ chức Liên minh toàn cầu về vắc-xin và tiêm chủng (GAVI, có trụ sở ở Thụy Sĩ) – nhận xét virus HIV có các đặc điểm gây trở ngại cho tiêm chủng vắc-xin. Ví dụ virus HIV biết sử dụng nhiều phương pháp đánh lạc hướng và trốn tránh hệ miễn dịch. Do đó, các nhà khoa học phải tìm mưu mẹo nhằm mục đích đánh lừa hệ miễn dịch tập hợp quân.

Bên cạnh đó, virus HIV còn có thể mang nhiều hình dạng khác nhau. Phản ứng miễn dịch đối với một dạng virus này chưa chắc hiệu quả đối với dạng virus khác. Ngoài ra, rất khó đo lường mức miễn dịch với virus HIV.

Nếu muốn kiểm tra khả năng miễn dịch với bệnh sởi sau khi tiêm vắc-xin, bạn có thể đo mức kháng thể chống lại virus sởi. Điều này lại không thể thực hiện với virus HIV. Cuối cùng qua thử nghiệm, vắc-xin ngừa HIV cần phải đạt mức độ bảo vệ an toàn tối thiểu 50%.

1984 là năm các nhà nghiên cứu nhận diện virus làm suy giảm miễn dịch ở người (HIV) là nguyên nhân gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (AIDS). Lúc bấy giờ, Bộ trưởng Y tế Mỹ Margaret Heckler đã lạc quan tuyên bố:

“Chúng tôi hi vọng sẽ có một loại vắc-xin sẵn sàng để thử nghiệm trong khoảng hai năm nữa”. Bà khẳng định “căn bệnh khủng khiếp sẽ phải lùi bước trước sự nhẫn nại, lòng kiên trì và năng lực của chúng ta”. Phát biểu của bà mang đến hi vọng tràn trề, song 36 năm sau thế giới vẫn phải kiên nhẫn chờ đợi…

Thành công đột phá trong thử nghiệm vắc-xin HIV của Pháp

Vắc-xin mới sẽ mở ra hy vọng cho bệnh nhân HIV trên toàn thế giới. Chi tiết về kết quả cuộc thử nghiệm sẽ được công bố trên tạp chí khoa học Mỹ Retrovirology trong thời gian sắp tới. Có 9 trên 46 bệnh nhân HIV tham gia chương trình thử nghiệm vắc-xin tại Marseille (Pháp) năm 2013 không còn xuất hiện tế bào nhiễm virus trong máu.

Ngoại trừ ” bệnh nhân Berlin ” Timothy Ray Brown, chưa ai trên thế giới hoàn toàn thoát khỏi căn bệnh thế kỷ. Điều này có thể sắp thay đổi bởi một loại vắc-xin chống HIV do tiến sĩ Erwann Loret và Isabelle Ravaux (Pháp) phát triển đã cho thấy hiệu quả qua 3 năm thử nghiệm.

Theo La Provence, vắc-xin mới nhắm vào protein TAT của HIV, được thử nghiệm trên 46 bệnh nhân đang điều trị vào năm 2013. Hiện 9 trường hợp hồi phục rất tích cực. Các tế bào nhiễm HIV không còn xuất hiện trong máu của họ. Trước đây, loại vắc-xin này được thử nghiệm thành công trên chuột và thỏ.

Đặc biệt vắc-xin của tiến sĩ Loret và Ravaux rất hứa hẹn nhờ cải tiến trong sản xuất. Khác các huyết thanh bị chỉ trích về độc tính, vắc-xin mới không chứa các tá dược dựa trên nhôm gây bất lợi cho cơ thể.

HIV/AIDS và 6 cách lưu ý phòng bệnh

Ngoài việc tìm hiểu về căn bệnh HIV/AIDS thì mọi người phải biết cách phòng bệnh HIV/AIDS ra sao. Nó không chỉ là cách để bảo vệ bản thân trước các nguy cơ nhiễm bệnh cao mà còn là cách bảo vệ gia đình, người thân, bạn bè, cải thiện các vấn đề xã hội, thúc đẩy sự phát triển kinh tế và giúp ích cho các vấn đề chính trị.

1. Không tiêm chích ma túy

Phải khẳng định rằng các chất ma tuý tự nó không gây ra bệnh AIDS, mà chỉ có dùng chung dụng cụ tiêm chích không tiệt trùng mới khiến cho HIV lây nhiễm, gây ra bệnh AIDS. Nguyên nhân khiến cho người tiêm chích ma tuý có nguy cơ nhiễm HIV cao là các lần tiêm chích thường dùng một bơm kim tiêm cho nhiều người.

Do đó, cách tốt nhất để phòng bệnh là chủ động tránh xa các tệ nạn xã hội, nói không với ma túy. Không hút, hít, tiêm chích, không tạo điều kiện cho virus HIV xâm nhập vào cơ thể, phát triển sang giai đoạn AIDS và dẫn đến tử vong.

2. Tình dục lành mạnh

HIV là căn bệnh lây lan qua đường tình dục, đường máu và từ mẹ sang con vì thế trước hết để tự bảo vệ bản thân trước nguy cơ nhiễm bệnh, nam giới hay nữ giới đều phải cẩn thận trong việc có quan hệ với người khác, đặc biệt là ngoài bạn tình của mình.

Bên cạnh đó quan hệ với gái mại dâm, không thể kiểm soát được tình hình bệnh của đối tượng cũng sẽ khiến cho nguy cơ mắc bệnh tăng cao. Một cuộc sống hôn nhân hạnh phúc, đời sống tình dục lành mạnh sẽ là cách để bạn tránh xa được mầm bệnh một cách khách quan nhất.

3. Quan hệ an toàn với Bao cao su

Ngoài việc không có mối quan hệ với gái mại dâm, giữ gìn đời sống tình dục lành mạnh thì cá nhân người phòng bệnh nếu chẳng may không thực hiện tốt điều trên thì nên có biện pháp tự bảo vệ mình trước nguy cơ lây nhiễm bằng cách sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục.

Ngoài ra nên tránh quan hệ tình dục bằng miệng vì khi chẳng may có vết thương, việc tiếp xúc với người nhiễm bệnh có thể khiến cơ thể mắc bệnh khá cao. Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục cũng là cách phòng bệnh HIV/AIDS hiệu quả.

4. Không dùng chung kim tiêm, các vật dụng cá nhân

Việc dùng chung kim tiêm sẽ khiến cho cơ thể có cơ hội tiếp xúc với mầm bệnh một cách trực tiếp, đưa virus vào bên trong vì thế chỉ nên sử dụng kim tiêm dùng một lần đồng thời không dùng chung bất kì một vật dụng cá nhân nào với người khác như bàn chải đánh răng, dao cạo râu, kim xuyên lỗ tai…

5. Hạn chế truyền máu

Nên cẩn thận trong việc truyền máu khi chưa có sự kiểm định an toàn. Bên cạnh một số biện pháp bảo vệ khác, việc truyền máu cũng khiến cho cơ thể có nguy cơ nhiễm bệnh HIV. Tuy các xét nghiệm được thực hiện trước khi cho cơ thể tiếp nhận máu, nhưng trong những trường hợp khẩn cấp nguy cơ vẫn có thể xảy ra.

6. Thực hiện các kiểm tra trước khi mang thai

Bệnh HIV/AIDS có thể lây từ đường mẹ sang con, vì thế trong giai đoạn thai kì các mẹ nên đến bệnh viện để kiểm tra, xét nghiệm kết quả như thế nào, khi nhận thấy có sự bất thường nên đưa ra quyết định theo lời khuyên của bác sĩ để tránh lây nhiễm cho trẻ nhỏ. Không chỉ vậy nếu nhận thấy bị nhiễm HIV trước đó, không nên có thai.

Ngoài những cách phòng bệnh HIV/AIDS trên nên chú ý đến các hoạt động có thể là nguyên nhân của việc lây nhiễm bệnh thông qua ba con đường chính là đường máu, đường tình dục và từ mẹ sang con. Việc phơi nhiễm HIV có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau có chủ quan có khách quan.

Vì vậy để phòng bệnh HIV/AIDS một cách hiệu quả nhất, WikiFCarePlus hy vọng sẽ cung cấp đầy đủ những kiến thức thông tin cần thiết đến bạn về những vấn đề liên quan đến bệnh, nhằm kịp thời nhận biết và ngăn chặn hậu quả sớm nhất có thể. Việc phòng bệnh HIV/AIDS luôn cần thiết đối với mỗi cá nhân con người, như một cách góp phần đẩy lùi số người nhiễm bệnh, giảm thiểu tình trạng tử vong và ổn định xã hội.

Bài viết được tham khảo TẠI ĐÂY!

Đăng ký nhận thông tin mới nhất qua Email

       

KATHY

Một thế giới cảm xúc khác trong từng bài viết nhằm truyền tải những thông tin hữu ích đến từng bạn đọc