Trầm cảm là một trong những rối loạn tâm thần phổ biến nhất hiện nay. Nó có thể ảnh hưởng đến bất cứ ai ở hầu hết mọi lứa tuổi, nhưng không phải ai cũng biết được nguyên nhân trầm cảm và các yếu tố nguy cơ khiến một người bị trầm cảm. Các cứu cho thấy thực sự có nhiều nguyên nhân gây trầm cảm khác nhau và không phải lúc nào cũng có thể phòng ngừa được. Các yếu tố có thể gây trầm cảm bao gồm gene di truyền, mất cân bằng hóa học não, có vấn đề sức khỏe, tác dụng của một số chất, stress, và thiếu chất dinh dưỡng.

Illustration by Joshua Seong – Translated by Wiki FCarePlus

Người ta ước tính rằng 10% -15% dân số nói chung sẽ trải qua trầm cảm lâm sàng trong cuộc đời của họ. Tổ chức Y tế Thế giới WHO mỗi năm ước tính 5% nam giới và 9% phụ nữ bị rối loạn trầm cảm.

1. Nguyên nhân trầm cảm từ bộ não & cơ thể

Có rất nhiều nguyên nhân gây ra trầm cảm, trong đó có các yếu tố liên quan đến bộ não và cơ thể.

1.1. Mất cân bằng hóa học não bộ

Một nguyên nhân sinh học tiềm ẩn của trầm cảm là sự mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh có liên quan đến sự điều hòa tâm trạng. Một số chất dẫn truyền thần kinh, bao gồm dopamine, serotonin và norepinephrine đóng một vai trò quan trọng trong tâm trạng của bạn.

Chất dẫn truyền thần kinh là các chất hóa học giúp các khu vực khác nhau của não giao tiếp với nhau. Việc thiếu hụt một số chất dẫn truyền thần kinh có thể dẫn đến các triệu chứng trầm cảm lâm sàng.

Vì vậy, các loại thuốc điều trị trầm cảm thường tập trung vào việc thay đổi nồng độ của một số chất hóa học trong não.

1.2. Sức khỏe thể chất

Bạn có thể dễ gặp các triệu chứng trầm cảm nếu bạn mắc bệnh mãn tính, rối loạn giấc ngủ, hoặc tình trạng tuyến giáp. Tỷ lệ trầm cảm cũng có xu hướng cao hơn ở những người bị đau mãn tính, tiểu đường, đa xơ cứng và ung thư.

Tâm trí và cơ thể có sự liên kết rõ ràng. Nếu đang gặp vấn đề về sức khỏe thể chất, bạn có thể sẽ nhận ra những thay đổi về sức khỏe tinh thần của mình.

Bệnh tật dẫn tới trầm cảm theo hai cách:

  • Stress vì một căn bệnh mãn tính có thể gây ra một giai đoạn trầm cảm nặng nề
  • Một số bệnh như rối loạn tuyến giáp và bệnh gan có thể gây ra các triệu chứng trầm cảm

1.3. Hormone giới tính nữ

Rất nhiều nghiên cứu ghi nhận rằng tỷ lệ phụ nữ trải qua trầm cảm gấp đôi so với nam giới. Do tỷ lệ mắc các rối loạn trầm cảm tập trung trong thời kì sinh sản của phụ nữ nên các nhà nghiên cứu cho rằng nội tiết tố có thể ảnh hưởng tới trầm cảm.

Phụ nữ đặc biệt dễ bị rối loạn trầm cảm trong thời gian hormone của họ thay đổi liên tục, chẳng hạn như khoảng thời gian của kỳ kinh nguyệt, mang thai, sinh con và tiền mãn kinh.

Biến động nội tiết tố gây ra bởi sinh nở và rối loạn tuyến giáp cũng góp phần gây ra trầm cảm. Trầm cảm sau sinh có thể xảy ra sau khi người phụ nữ sinh con do sự thay đổi nội tiết tố nhanh chóng diễn ra ngay sau khi sinh.

Ngoài ra, nguy cơ trầm cảm của một người phụ nữ giảm đi sau khi cô ấy trải qua thời kỳ mãn kinh.

2. Tiền sử bệnh gia đình & gene di truyền

Tiền sử gia đình bị trầm cảm là một yếu tố nguy cơ đáng kể khác. Bạn có nhiều khả năng gặp các triệu chứng trầm cảm nếu những người khác trong gia đình bạn cũng mắc phải trầm cảm hoặc một loại rối loạn tâm trạng khác. Ước tính gần 40% trường hợp trầm cảm được xác định do gene di truyền.

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng có cha mẹ và ông bà bị trầm cảm làm tăng gấp đôi nguy cơ trầm cảm.

Hiện vẫn chưa rõ chính xác gene nào đóng vai trò trong trầm cảm và các rối loạn tâm trạng khác, nhưng các nhà nghiên cứu biết rằng có nhiều gene góp phần gây ra trầm cảm. Bằng cách hiểu rõ hơn về cách các loại gene hoạt động, các nhà nghiên cứu gene hy vọng có thể tạo ra các phương pháp điều trị trầm cảm hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, điều cần lưu ý là trầm cảm không do một nguyên nhân duy nhất gây ra. Di truyền có thể là một yếu tố nguy cơ chính, nhưng các nhà khoa học tin rằng gene và môi trường sống đã tương tác với nhau để quyết định cách thức các gene gây trầm cảm này biểu hiện thành triệu chứng.

3. Lối sống

Ngoài ra, một số yếu tố lối sống cũng có thể gây ra trầm cảm. Những yếu tố nguy cơ gây trầm cảm kể trên như giới tính hoặc tiền sử bệnh gia đình là không thể thay đổi, chúng ta có thể kiểm soát các yếu tố lối sống dưới đây để tránh mắc phải trầm cảm.

3.1. Rối loạn nhịp sinh học

Có một loại trầm cảm, được gọi là rối loạn cảm xúc theo mùa (seasonal affective disorder) bị gây ra do sự rối loạn trong nhịp sinh học bình thường của cơ thể.

Ánh sáng đi vào mắt ảnh hưởng đến nhịp sinh học của cơ thể. Ở các nước hàn đới, trong những ngày ngắn của mùa đông, mọi người hạn chế ở ngoài trời nên nhịp sinh học này bị thay đổi. Vì vậy, những người sống ở vùng khí hậu lạnh, nơi có ngày ngắn – đêm dài có nguy cơ trầm cảm cao nhất.

Ngoài sự rối loạn trong nhịp sinh học, nhận ít ánh sáng mặt trời cũng dẫn đến việc giảm mức serotonin trong não gây ảnh hưởng đến tâm trạng. Thay đổi mùa cũng có thể làm thay đổi nồng độ melatonin trong cơ thể, làm gián đoạn giấc ngủ và góp phần thay đổi tâm trạng.

Mặc dù không thể kiểm soát việc thay đổi mùa, nhưng bạn vẫn có thể thực hiện một số cách để giảm thiểu ảnh hưởng của mùa lên sức khỏe tâm thần của mình.

Source: Homewood Health – Translated by Wiki FCarePlus

3.2. Thiếu dinh dưỡng

Một chế độ ăn uống thiếu dinh dưỡng góp phần gây trầm cảm theo nhiều cách. Một loạt các thiếu hụt vitamin và khoáng chất có thể gây ra các triệu chứng trầm cảm.

Một số nghiên cứu đã phát hiện ra rằng chế độ ăn ít axit béo omega-3 hoặc mất cân bằng tỷ lệ giữa omega-6 & omega-3 khiến tỷ lệ trầm cảm tăng lên.

Ngoài ra, chế độ ăn nhiều đường cũng có thể gây ra trầm cảm.

3.3. Stress

Các sự kiện căng thẳng trong cuộc sống vượt quá khả năng chịu đựng và đối mặt của một người cũng là nguyên nhân gây trầm cảm.

Các nhà nghiên cứu cho biết nồng độ hormone cortisol cao tiết ra trong thời gian căng thẳng có thể ảnh hưởng đến chất dẫn truyền thần kinh serotonin góp phần gây nên trầm cảm.

3.4. Đau buồn và mất mát

Sau khi mất người thân, những người đau buồn trải qua nhiều triệu chứng giống như trầm cảm. Khó ngủ, kém ăn, và mất hứng thú với các hoạt động thường nhật là một phản ứng thường thấy khi bị mất mát.

Các triệu chứng đau buồn dự kiến sẽ giảm dần theo thời gian. Nhưng khi các triệu chứng trở nên tồi tệ hơn, đau buồn có thể biến thành trầm cảm.

Bài liên quan: Phân biệt trầm cảm và buồn đau quá mức

3.5. Sử dụng thuốc

Ma túy và rượu là một trong những nguyên nhân gây rối loạn trầm cảm. Nhưng thậm chí một số loại thuốc theo toa cũng có thể gây ra trầm cảm.

Một số loại thuốc có thể dẫn đến trầm cảm bao gồm thuốc chống co giật (anticonvulsants), statin, chất kích thích (stimulants), benzodiazepin, corticosteroid và beta-blockers.

Điều quan trọng là hãy chú ý khi sử dụng bất kì loại thuốc nài và trao đổi với bác sĩ khi bạn cảm thấy chán nản.

Lời nhắn từ Wiki FCarePlus

Bất kể nguyên nhân trầm cảm của bạn là gì thì hãy hy vọng là sẽ luôn có phương pháp điều trị hiệu quả cho bạn. Hãy trao đổi với bác sĩ tâm lý các triệu chứng trầm cảm của bạn để được đưa ra một kế hoạch điều trị phù hợp.

Đăng ký nhận thông tin mới nhất qua Email

       

Ngân Trần

The only way to pursue happiness is becoming a better version of ourselves.